विपत्तीमा सेनाको साथ
विषयप्रवेश
राष्ट्रप्रतिको निष्ठा शब्द र भाषणमा होइन, संकटको समयमा गरिने कर्ममा देखिन्छ ।” राष्ट्रवादका ठूलाठूला कुरा गर्न सजिलो छ । मञ्चमा उभिएर राष्ट्रवादको भाषण गर्न सजिलो छ । सामाजिक सञ्जालमा देशभक्तिका नारा लेख्न अझ सजिलो छ । सेनाको संख्या घटाउनुपर्छ, सेना चाहिँदैन, सेनाको भूमिका आवश्यक छैन भन्न पनि सजिलै सकिन्छ । तर- जब देशको भूगोल चिरिन्छ, जब नदीले बस्ती बगाउँछ, जब पहिरोले बाटो पुरिन्छ, जब नागरिक माटोमुनि पुरिन्छन् र जब परिवार आफ्ना आफन्तको जीवनको आशामा उद्धारको प्रतीक्षा गरिरहेका हुन्छन्-त्यतिबेला वास्तविक राष्ट्रवादको परीक्षा शुरु हुन्छ । रसुवाको भोटेकोशीमा आएको विनाशकारी बाढीले यही प्रश्न हामीसामु उभ्याएको छ । भोटेकोशीको उर्लिएको भेलले बस्ती, सडक, पुल, पूर्वाधार र जनजीवनमा ठूलो क्षति पुर्याएको छ । यस्तो भयावह परिस्थितिमा नेपाली सेना हेलिकोप्टरसहित खोज तथा उद्धारमा परिचालित भएको छ । सेनाले बाढी प्रभावित क्षेत्रबाट नागरिकको हवाई उद्धार गरेको र जोखिमपूर्ण स्थानमा उद्धार अभियान सञ्चालन गरेको विवरण सार्वजनिक भएका छन् ।
अब प्रश्न उठ्छ- “नेपालमा सेना चाहिँदैन” भन्नेहरू आज कहाँ छन् ? कुन अदृश्य स्थानमा लुकेर बसेका छन् ? कुन सुरक्षित कोठाबाट राष्ट्रवादको नयाँ परिभाषा लेखिरहेका छन् ? कुन राजनीतिक गणितमा व्यस्त छन् ? रसुवाको भोटेकोशीले नागरिक बगाई रहेको बेला उनीहरू कहाँ छन् ? माटोमुनि पुरिएका मानिस खोज्न उनीहरू कहाँ छन् ? बाढीले विस्थापित भएका परिवारको आँसु पुछ्न उनीहरू कहाँ छन् ? जोखिमपूर्ण उद्धारमा एकपटक भए पनि मैदानमा उत्रिन उनीहरूको राष्ट्रवादले किन अनुमति दिँदैन ?
प्रश्न- सेना चाहिँदैन भन्ने महाशयहरूलाई !
सेनाको आकार घटाउनुपर्छ भन्ने विचारका धनीहरू ! सेनाको भूमिका आवश्यक छैन भन्ने राजनीतिक अभियन्ताहरू ! आज रसुवामा तपाईंहरूको विकल्प कहाँ छ ? यदि सेना आवश्यक छैन भने- आज उद्धार कसले गरिरहेको छ ? यदि सेना घटाउनुपर्छ भने- यस्तो राष्ट्रिय विपत्तिमा तत्काल परिचालन हुन सक्ने वैकल्पिक संरचना कहाँ छ ? यदि सेना देशका लागि बोझ हो भने- बाढीको भेलमा ज्यान जोखिममा राखेर नागरिक उद्धार गर्ने ती सैनिकहरूलाई तपाईंले कुन श्रेणीमा राख्नुहुन्छ ? यी प्रश्न कुनै दल विशेष विरुद्धको गाली होइनन् । यी प्रश्न राष्ट्रवादको दाबी गर्ने हरेक राजनीतिक शक्ति र नेतृत्वप्रतिको जनताको स्वाभाविक प्रश्न हुन् । किनकि लोकतन्त्रमा सेना कति ठूलो वा सानो हुनुपर्छ भन्ने बहस गर्न पाइन्छ । सेनाको संरचना, खर्च, भूमिका र सुधारबारे प्रश्न उठाउन पनि पाइन्छ । तर विकल्प नदिई केवल संस्था कमजोर बनाउने नारा लगाउनु र संकटको घडीमा त्यसै संस्थाले जनताको जीवन बचाइरहेको दृश्य हेरेर मौन बस्नु- यो विरोधाभासको जवाफ पनि जनताले खोज्न पाउँछन् । राष्ट्रवादको अर्को एउटा कठोर प्रश्न यदि तपाईंहरू सच्चा राष्ट्रभक्त हुनुहुन्छ भने- देशलाई आपत् पर्दा तपाईंहरूको उपस्थिति कहाँ हुन्छ ? जनतालाई उद्धार चाहिँदा तपाईंहरूको हात कहाँ हुन्छ ? राहत चाहिँदा तपाईंहरूको संगठन कहाँ हुन्छ ? घाइतेलाई अस्पताल पुर्याउनु पर्दा तपाईंहरूको नेतृत्व कहाँ हुन्छ ? राष्ट्रलाई संकट पर्दा तपाईंहरूको राजनीतिक स्वार्थभन्दा माथि उठेको राष्ट्रिय सेवा कहाँ हुन्छ ? के राष्ट्रवाद चुनाव आउँदा मात्र जाग्ने भावना हो ? के देशभक्ति भाषणको मञ्चमा मात्र प्रदर्शन गर्ने विषय हो ? के राष्ट्रसेवा सामाजिक सञ्जालको स्टाटस र प्रेस विज्ञप्तिमै सीमित हुन्छ ? यदि होइन भने- आउनुस्, रसुवाको पीडामा हातेमालो गरौँ ।
सेनासँग प्रतिस्पर्धा गर्न होइन- जनताको जीवन बचाउन ।
सेनालाई गाली गर्न होइन- बरु उद्धारमा सहयोग गर्न चाहिन्छ । राजनीतिक प्रचार गर्न होइन- मानवीय सेवा गर्न चाहिन्छ । किनकि विपत्तिको बेला कसैले तपाईंको राजनीतिक सिद्धान्त सोध्दैन । पीडितले यो सोध्दैन- तपाईं कुन पार्टीको हुनुहुन्छ ? उसलाई केवल एउटा कुरा चाहिन्छ- “मलाई बचाइदिनुस् ।” त्यसैले संकटको घडीमा राष्ट्रवादको वास्तविक अर्थ बुझिन्छ । एकातिर- हेलिकोप्टरको आवाजसँगै जोखिमपूर्ण आकाशमा उडिरहेका उद्धारकर्मी छन् । अर्कोतिर- बाढीको जोखिमबीच माटो, ढुङ्गा र भग्नावशेष पन्छाउँदै हराएका नागरिक खोजिरहेका सुरक्षाकर्मी छन् । कसैले घाइतेलाई काँधमा बोकेको छ । कसैले राहत सामग्री बोकेको छ । कसैले आफ्नो ज्यान जोखिममा राखेर अर्कोको जीवन बचाइरहेको छ । यही हो कर्मको राष्ट्रवाद । अब प्रश्न गर्ने अधिकार हामीलाई पनि छ- “राष्ट्रवादका ठूला कुरा गर्नेहरू, तपाईंहरूको कर्मको राष्ट्रवाद कहाँ छ ?” सेनालाई घटाउने बहस गर्नुअघि विपद्मा सेना जत्तिकै छिटो परिचालित हुन सक्ने आफ्नो वैकल्पिक संरचना देखाउनुस् । सेनाको आवश्यकता छैन भन्नुअघि आज रसुवामा सेनाले गरिरहेको काम कसले गर्ने हो भनेर स्पष्ट भन्नुस् । सेनाको भूमिका समाप्त गर्ने कुरा गर्नुअघि जनताको जीवन बचाउने त्यही क्षमताको विकल्प प्रस्तुत गर्नुस् । नत्र जनताले प्रश्न गर्नेछन्- “सेना चाहिँदैन भन्ने आवाज त सुनियो, तर सेना नहुँदा नागरिकलाई बचाउने योजना चाहिँ कहाँ छ ?” र अन्तिम प्रश्न अझ पेचिलो छ- रसुवाको भोटेकोशीको बाढीले पुरिएका नागरिकहरूको खोजी, उद्धार र राहत कार्यमा तपाईंहरू कहाँ हुनुहुन्छ ? यदि तपाईंहरू त्यहाँ हुनुहुन्छ भने- देखिनुस्, जनताका बीचमा उभिनुस् । यदि सहयोग गरिरहनुभएको छ भने- जनताले थाहा पाऊन् । यदि सक्नुहुन्न भने- कम्तीमा आफ्नो राजनीतिक स्वार्थका लागि राष्ट्रका संकटग्रस्त संस्थामाथि निरन्तर प्रश्न उठाउनुअघि दुईपटक सोच्नुस् । किनकि- देशको दुःखमा उपस्थित नहुने राष्ट्रवाद खोक्रो नारामात्र हुन सक्छ । जनताको पीडामा नदेखिने देशभक्ति केवल राजनीतिक आवरण हुन सक्छ । र- विपत्तिको मैदानमा उत्रिएर ज्यानको बाजी लगाउने राष्ट्रसेवकको एउटा कर्म, सयौँ राजनीतिक भाषणभन्दा ठूलो हुन्छ । आज रसुवाको बाढीले हामीलाई एउटा ऐना देखाएको छ । त्यो ऐनामा कसैको राजनीतिक अनुहार देखिन्छ, कसैको मौनता देखिन्छ, कसैको स्वार्थ देखिन्छ, तर अर्कोतर्फ- विपत्तिको बीचमा जनताको जीवन बचाउन दौडिरहेको नेपाली सैनिकको कर्म पनि देखिन्छ । अब निर्णय जनताको हातमा छ- को भाषणको राष्ट्रवादी ? को कर्मको राष्ट्रवादी ? को संकटमा साथ दिने राष्ट्रसेवक ? र को केवल सुरक्षित ठाउँबाट राष्ट्रवादको पाठ पढाउने महाशय ? इतिहासले भाषणको शब्द होइन, संकटको समयमा गरिएको कर्म सम्झन्छ । राष्ट्रवाद बोल्ने विषय होइन-बाँच्ने, देखाउने र प्रमाणित गर्ने आचरण हो । जय राष्ट्र नेपाल । विपत्तिमा जीवन बचाउन खटिने सम्पूर्ण नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी सम्पूर्णमा ।(लेखक निवृत्त सेना अधिकृत हुनुहुन्छ ।)
प्रतिक्रिया