इरान र इजरायलबीचको द्वन्द्व सातौं दिनमा प्रवेश गर्दा मध्यपूर्वमा तनाव थप चुलियो ।

काठमाडौँ। इरान र इजरायलबीचको द्वन्द्व सातौं दिनमा प्रवेश गर्दा मध्यपूर्वमा तनाव थप चुलिएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानलाई ‘बिना शर्त आत्मसमर्पण’ गर्न माग गरेको केही घण्टापछि इरानले इजरायलमा हाइपरसोनिक मिसाइल प्रहार गरेको तेहरानले जनाएको छ।

इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कर्पले ‘फताह–१’ नामक हाइपरसोनिक मिसाइल प्रयोग गरेर ‘अपरेशन अननेस्ट प्रोमिस ३’ को ११औँ लहर सञ्चालन गरेको दाबी गरेको छ। उनीहरूका अनुसार यी मिसाइलहरूले इजरायलको व्यावसायिक केन्द्र तेल अभिवमा ‘बारम्बार आश्रयहरू हल्लाइरहेका’ छन्। हाइपरसोनिक मिसाइलहरू ध्वनिको गतिभन्दा पाँच गुणा बढी गतिमा यात्रा गर्ने र उडानको बीचमा दिशा परिवर्तन गर्न सक्ने भएकाले तिनीहरूलाई ट्र्याक गर्न र रोक्न कठिन मानिन्छ। इरानले इजरायलतर्फ ‘ड्रोनहरूको समूह’ पनि पठाएको जनाएको छ, जसमध्ये दुईवटालाई मृत सागर क्षेत्रमा इजरायली सेनाले रोकेको बताएको छ।

यसैबीच, इजरायली लडाकू विमानहरूले इरानी राजधानी तेहरानलाई निशाना बनाएका छन्। इजरायली सेनाले पछि तेहरानमा हतियार निर्माण स्थल र सेन्ट्रिफ्युज बनाउन प्रयोग हुने सुविधामा आक्रमण गरेको बताएको छ। सेनाले नागरिकहरूलाई उनीहरूको सुरक्षाका लागि एउटा जिल्ला छोड्न चेतावनी पनि जारी गरेको थियो।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले सहयोगी इजरायलको बमबारी अभियानमा वासिङ्टनले कुनै भूमिका खेलेको छैन भनी जोड दिएका छन्। यद्यपि, उनले इरानलाई आफ्नो धैर्य सकिँदै गएको चेतावनी दिँदै ‘बिना शर्त आत्मसमर्पण’ गर्न माग दोहोर्याएका छन्। ट्रम्पले अमेरिकाले इरानका सर्वोच्च नेता कहाँ लुकेका छन् भन्ने थाहा भएको र चाहेमा उनको हत्या गर्न सक्ने घमण्डसमेत गरेका छन्। उनले आफ्नो ट्रुथ सोसल प्लेटफर्ममा लेखेका छन्, “हामी तथाकथित ‘सर्वोच्च नेता’ कहाँ लुक्नुभएको छ भनेर ठ्याक्कै जान्दछौँ। उहाँ सजिलो लक्ष्य हुनुहुन्छ, तर त्यहाँ सुरक्षित हुनुहुन्छ –– हामी उहाँलाई मार्ने छैनौँ, कम्तीमा अहिलेका लागि त छैनौँ।”

यस विषयमा छलफल गर्न ट्रम्पले आफ्नो राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्सँग पनि बैठक गरेका थिए, जुन कुनै तत्काल सार्वजनिक बयान बिना समाप्त भएको थियो। मध्यपूर्वको ‘चिरस्थायी युद्धहरू’ मा नफस्ने बारम्बार प्रतिज्ञा गरे पनि ट्रम्पले युएसएस निमित्ज विमान वाहकलाई धेरै अमेरिकी सैन्य विमानहरूसहित यस क्षेत्रमा जान आदेश दिएका छन्। अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार उनले अहिलेसम्म कुनै पनि हस्तक्षेपका बारेमा निर्णय गरेका छैनन्।

यसैबीच, विश्व शक्तिहरूले द्वन्द्वलाई क्षेत्रव्यापी युद्धमा परिणत हुनबाट रोक्न आशा गर्दै कूटनीतिक निकास खोज्न हतार गरेका छन्। मङ्गलबार राति इजिप्टका विदेशमन्त्री बद्र अब्देलट्टीले आफ्ना इरानी समकक्षी र अमेरिकी दूत स्टिभ विटकफसँग छुट्टाछुट्टै फोनमा कूटनीतिक समाधानका लागि आग्रह गरेका छन्। क्यानाडामा भएको जी–७ शिखर सम्मेलनबाट हतारमा बाहिरिएपछि ट्रम्पले अमेरिकी हस्तक्षेपबारे अटकलबाजीलाई बढावा दिएका थिए, जहाँ धनी प्रजातन्त्रका क्लबका नेताहरूले संयुक्त रूपमा युद्धविरामको आह्वान गरेका थिए।

गत शुक्रबार इजरायलले इरानी आणविक र सैन्य सुविधाहरूलाई लक्षित गरी अभूतपूर्व बमबारी अभियान सुरु गरेयता कुनै पनि पक्ष पछि हटेका छैनन्। इजरायलले आफ्नो आक्रमणमा वरिष्ठ इरानी कमान्डर अली शादमानी र उनका पूर्ववर्ती गुलाम अली राशिद मारिएको दाबी गरेको छ। लडाइँ सुरु भएदेखि दुवै देशका आवासीय क्षेत्रहरूमा घातक आक्रमणहरू भएका छन्, जसका कारण विदेशी सरकारहरूले आफ्ना नागरिकहरू निकाल्न हतार गरिरहेका छन्। सरकारी तथ्याङ्कअनुसार इजरायलले आफ्नो अभियान सुरु गरेदेखि इरानमा बसोबास गर्ने ७०० भन्दा बढी विदेशी छिमेकी अजरबैजान र आर्मेनियामा प्रवेश गरिसकेका छन्। उद्धार गरिएकाहरूमा रुस, बेलारुस, कजाकिस्तान, किर्गिजस्तान, ताजिकिस्तान र उज्बेकिस्तानका साथै जर्मनी, स्पेन, इटाली, सर्बिया, रोमानिया, पोर्चुगल, संयुक्त राज्य अमेरिका, संयुक्त अरब इमिरेट्स, चीन र भियतनामका नागरिकहरू थिए।

अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले तेहरान नजिकै इरानको आणविक कार्यक्रमका लागि ‘सेन्ट्रिफ्युज कम्पोनेन्ट’ बनाउने दुई वटा भवनलाई इजरायली आक्रमणले ध्वस्त पारेको संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय आणविक निगरानी निकाय (आइएइए) ले पुष्टि गरेपछि यस्तो टिप्पणी गरेका हुन्।

अमेरिकाले बढ्दो द्वन्द्वका बीच जेरुसेलममा आफ्नो दूतावास शुक्रबारसम्म बन्द गरिरहेको बताएको छ, तर अमेरिकीहरूलाई ‘सङ्कट क्षेत्र’ छोड्न मद्दत गर्ने बारेमा कुनै घोषणा गरिएको छैन। हिंसाको डरले तेहरानका धेरै बासिन्दा भागेका छन्। मङ्गलबार मानिसहरूले इन्धन र आधारभूत आपूर्तिहरू भण्डारण गर्न हतार गर्दा बेकरी र पेट्रोल स्टेसनहरू बाहिर लामो लाइनहरू लागेका थिए। मङ्गलबार भएको साइबर आक्रमणले इरानको मुख्य सरकारी स्वामित्वमा रहेको सेपाह बैंकलाई अपाङ्ग बनाएको फार्स समाचार एजेन्सीले जनाएको छ।

तेल अभिवमा नियमित रूपमा हवाई आक्रमणको साइरन बजिरहँदा केही मानिस सपिङ मलमुनि रहेको भूमिगत पार्किङमा सरेका छन्। ३० वर्षीया माली पापिरानीले “सबै कुरा स्पष्ट नभएसम्म हामीले यहाँ स्थायी रूपमा शिविर राख्ने निर्णय गरेका छौँ” भनिन्।

दशकौँको शत्रुता र लामो छायाँ युद्धपछि, इजरायलले आफ्नो आश्चर्यजनक हवाई अभियानको उद्देश्य इरानलाई आणविक हतियारहरू प्राप्त गर्नबाट रोक्नु रहेको बताएको छ। तेहरानले भने आणविक हतियार प्राप्त गर्ने महत्त्वाकांक्षालाई अस्वीकार गरेको छ। इरानी मिडियाले आणविक सुविधाहरूको घर मध्य सहर इस्फहानमा मङ्गलबार धेरै विस्फोट भएको रिपोर्ट गरेका छन्। संयुक्त राष्ट्रसङ्घको आणविक निगरानी निकायले इरानको नातान्ज सुविधामा ‘भूमिगत संवर्धन हलहरूमा प्रत्यक्ष प्रभाव’ भएको देखिएको बताएको छ। इजरायलले आफ्ना परमाणु गतिविधिहरूका बारेमा अस्पष्टता कायम राखेको छ, तर स्टकहोम अन्तर्राष्ट्रिय शान्ति अनुसन्धान संस्थान (सिप्री) का अनुसार इजरायलसँग ९० वटा आणविक हतियार छन्।

द्वन्द्वले तेहरान र वासिङ्टनबीच चलिरहेको आणविक वार्ताको शृङ्खलालाई प्रभावित पारेको छ। इजरायलको अभियान सुरु भएपछि इरानले आक्रमणमा परेको बेला संयुक्त राज्य अमेरिकासँग वार्ता नगर्ने बताएको थियो।

यस द्वन्द्वप्रति अन्तर्राष्ट्रिय समुदायबाट तीव्र प्रतिक्रियाहरू आइरहेका छन्। फ्रान्सका राष्ट्रपति इमानुएल म्याक्रोनले शासन परिवर्तनको प्रयासले ‘अराजकता’ ल्याउने भन्दै इरानसँग कूटनीति पुनः सुरु गर्न ट्रम्पको महत्त्वपूर्ण भूमिका रहेको बताएका छन्। चीनले ट्रम्पमाथि द्वन्द्वमा ‘आगोमा घिउ खन्याएको’ आरोप लगाएको छ भने टर्कीका राष्ट्रपति रेसेप तैयप एर्दोगानले इजरायली नेता बेन्जामिन नेतान्याहुलाई ‘यस क्षेत्रको सुरक्षाका लागि सबैभन्दा ठूलो खतरा’ भएको आरोप लगाएका छन्।

शुक्रबारदेखि इजरायलमा कम्तीमा २४ जनाको मृत्यु भएको र सयौँ घाइते भएको नेतान्याहुको कार्यालयले जनाएको छ। इरानले आइतबार इजरायली हमलामा सैन्य कमाण्डर, आणविक वैज्ञानिक र नागरिकसहित कम्तीमा २२४ जनाको मृत्यु भएको बताएको थियो। त्यसपछि तेहरानले अद्यावधिक सङ्ख्या जारी गरेको छैन।